Categorie: 2026 Adviesraad Sociaal Domein

Betreft: ontwikkelingen binnen het sociaal domein
Geachte formateur, geachte formerende partijen,
De Adviesraad Sociaal Domein Oisterwijk (ASD) is bij gemeentelijke verordening ingesteld om het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd te adviseren over beleid binnen het sociaal domein. Dat omvat onder meer de Wmo, jeugdzorg, bestaanszekerheid, participatie en sociale basisstructuur.
U gaat een nieuw een nieuw collegeakkoord voor de komende vier jaar opstellen en een nieuw college van B&W formeren. Met het oog daarop wil de ASD een aantal belangrijke ontwikkelingen in het sociaal domein onder uw aandacht brengen. Deze zullen in de komende jaren op uw pad komen en daarom adviseren wij u hiermee rekening te houden bij het opstellen van een nieuw collegeprogramma. We sluiten hierbij aan bij de oproep die we in augustus 2025 hebben gedaan aan alle politieke partijen in relatie tot hun verkiezingsprogramma.

1. Demografische ontwikkelingen
De samenleving verandert in hoog tempo. Het aantal inwoners groeit door natuurlijke aanwas, migratie en omdat mensen gemiddeld langer leven. In relatie hiermee neemt de vraag naar zorg in gelijke mate toe. Deze ontwikkeling is ook van toepassing op de bevolking in onze gemeente.
Tegelijkertijd is er sprake van ontgroening, ook op de arbeidsmarkt. Het aantal mensen dat in de zorg werkt is daarom onvoldoende om de vraag naar zorg te beantwoorden. De komende jaren zal het verschil tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt alleen maar groter worden en zullen de kosten stijgen.
Ten gevolge van dit ‘zorginfarct’ zal het aanbod van zorg en hulp naar verwachting kleiner worden. en zullen burgers meer zelfredzaam moeten worden. Dat klinkt negatief, maar dat hoeft niet zo uit te pakken. Zo blijkt uit landelijke experimenten dat de kwaliteit van leven stijgt bij toenemende zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Het is naar ons oordeel daarom belangrijk dat gemeente Oisterwijk voorwaarden creëert waardoor inwoners die verantwoordelijkheid kunnen nemen. Het stimuleren van actieve buurten, buurtopbouwwerk, ondersteunen van vrijwilligerswerk en mantelzorg, het creëren van ontmoetingsplekken et cetera zijn essentieel om de kwaliteit van leven te borgen en de kosten van zorg betaalbaar te houden.
In relatie hiermee zijn voor de komende raadsperiode de volgende vragen van belang. Wilt u de lokale wet- en regelgeving aanpassen en investeren in een meer evenwichtige samenlevingsopbouw in wijken en de buurten? Wilt u vrijwilligerswerk stimuleren zodat verenigingen en instellingen hun goede werk kunnen blijven doen? Wilt u investeren in de uitbreiding van ondersteuning van mantelzorg als voorwaarde voor haalbare zorg?

2. Jeugd en jeugdhulp
Gelukkig gaat het met veel jongeren goed. Maar helaas gaat het met een toenemend aantal minder goed. De afgelopen jaren is de vraag naar jeugdzorg landelijk gestegen van 8,5% in 2015 naar ruim 14% in 2025. Micha de Winter (emeritus-hoogleraar pedagogiek) geeft hiervoor de volgende verklaringen:

• De samenleving geeft meer prikkels en verleidingen voor jongeren.
• Door complexere problemen en verbeterde diagnostiek is er meer behoefte aan professionele expertise.
• We vergroten diagnoses en problemen uit; we zijn steeds beter in het duiden van wat niet goed gaat.
• Jongeren lijken steeds minder terecht te kunnen in de directe sociale omgeving zoals familie, leraren, trainers.
• Succesverhalen op sociale media leiden tot overspannen idealen.

Op grond van de inhoud van de zorgvraag en om de kosten beheersbaar te houden is het versterken van preventie en directe begeleiding van jongeren in buurten en op scholen nodig. Versterken van leerlingbegeleiding, (school-)maatschappelijk werk, opvoedingsondersteuning, normalisering, buurtgezinnen en preventie zijn dringend noodzakelijk om de opvoedingskwaliteit te verbeteren, om exclusie van jeugd te voorkomen en de kosten te beheersen.
Voor de komende raadsperiode is dan ook de vraag of u middelen wilt reserveren voor preventie en directe begeleiding van ouders en jongeren om zeer dure tweedelijns jeugdzorg te beperken. Denk daarbij ook aan begeleiding van echtparen met relatieproblemen waardoor kinderen problemen krijgen. Dit soort investeringen zal naar verwachting meer dan gecompenseerd worden door lagere kosten voor jeugdhulp.

3. Woningmarkt
De wachttijden voor sociale huurwoningen zijn lang, de huren in de vrije sector zijn hoog en koopwoningen zijn voor starters niet te betalen. Jeugdigen wonen noodgedwongen langer bij hun ouders. De doorstroming vanuit het AZC stokt. Veel ouderen zoeken tevergeefs naar een levensloopbestendige woning en het aantal eenpersoonshuishoudens groeit. Een passend antwoord op deze situatie is tot heden niet gevonden.
Sterke sturing op sociale en kleinschalige woningbouw en versoepeling van regelgeving en taaie bureaucratische procedures is noodzakelijk. Dit vraagt om politieke moed tegenover ‘het geweld’ van de bouwmarkt. Voor de komende raadsperiode is de vraag of u bereid bent om deze handschoen op te pakken.

4. Stel de inwoner centraal
Veel inwoners hebben niet het gevoel dat de (lokale) overheid zich bekommert om hun problemen. Het vertrouwen van de inwoners in de overheid neemt af. De gemeente Oisterwijk heeft mooie stappen gezet om dat vertrouwen te herstellen. In alle kernen zijn projecten uitgevoerd waarbij bewoners kunnen aangeven wat zij belangrijk vinden voor de ontwikkeling van hun kern. Dat zijn belangrijke eerste stappen, maar in een aantal gemeenten, ook in de regio, zijn verdergaande initiatieven genomen.
Denk hierbij aan het instellen van een burgerberaad, het uitvoeren van projecten zoals ‘van ik naar wij’ en het mogelijk maken om buurtinitiatieven te verwezenlijken. Ook dit vraagt om politieke moed. Bent u bereid hieraan in de komende raadsperiode uitvoering te geven?

5. Tot slot
De ASD heeft niet de pretentie met het bovenstaande een volledig en alomvattend beeld te schetsen van de te verwachten ontwikkelingen in het Sociaal Domein. Onze intentie is vooral u mee te nemen in een aantal ontwikkelingen en u te inspireren tot het maken van bestuurlijke keuzes over deze vraagstukken in het nieuwe collegeakkoord. Dat geeft inwoners inzicht in de vraag hoe het nieuwe gemeentebestuur denkt over voor hen belangrijke zaken en kan bijdragen aan vergroting van vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur.
Als u vragen en/of opmerkingen hebt n.a.v. deze brief, dan gaan wij daarover graag met u in gesprek. U kunt daarvoor contact met ons opnemen via secretariaat@asd-oisterwijk.nl
Met vriendelijke groet,

Namens de Adviesraad Sociaal Domein Oisterwijk,
Jos de Kort, voorzitter

Hans Pijnenburg, secretaris

Geachte leden van de Adviesraad Sociaal Domein,

Op 21 augustus 2025 heeft u ongevraagd advies uitgebracht aan het college over het transformatieplan sociaal domein van de Regio Hart van Brabant. Allereerst bedanken we u voor uw inzet en het meedenken over het sociaal domein in het belang van onze inwoners.
Algemene reactie van het college
De aanleiding voor uw advies komt voort uit het transformatieplan van de Regio Hart van Brabant. U geeft daarbij aan zorgen te hebben over de zorgvuldigheid van het gelopen proces en rol die gemeenten en adviesraden hebben gehad. Daarnaast geeft u een scherpe analyse op de inhoud van het transformatieplan. Tot slot geeft u ons een aantal concrete adviezen.
Uw advies is een uitgebreid en scherp advies. Wij herkennen verschillende van de door u geschetste aandachtspunten. Wij stellen vast dat de vorm en inhoud in het transformatieplan soms door elkaar lopen. Omdat uw advies inhoudelijk gericht is op de regionale samenwerking heeft wethouder Dion Dankers uw brief ingebracht op het Poho sociaal van de Regio Hart van Brabant. De portefeuillehouders van de deelnemende gemeenten hebben afgesproken om een gezamenlijke reactie te sturen vanuit de Regio.
Namens de Regio Hart van Brabant is er inmiddels een uitgebreide reactie opgesteld. Daarin worden enkele zaken opgehelderd en wordt beschreven wat er met de gegeven adviezen wordt gedaan.
De reactie van de Regio Hart van Brabant is gericht op de door u beschreven:
• Aanleiding
• Analyse van het proces tot op heden
• Analyse van het uitvoeringsplan
• Advies 4.
Voor de reactie hierop verwijst het college naar de bijgevoegde brief van de regio Hart van Brabant (bijlage 1).
De adviezen 1 tot en met 3 zijn gericht aan het college van de gemeente Oisterwijk. Hieronder zullen we afzonderlijk reageren op deze adviezen.
Voor de leesbaarheid raden we aan om eerst kennis te nemen van de gezamenlijke reactie vanuit de Regio Hart van Brabant en daarna van deze reactie door het college.
Naast onze reactie op uw advies zijn de volgende bijlagen toegevoegd:
Bijlage 1: Beantwoordingsbrief van de Regio HvB op het advies van de ASD
Bijlage 2: Transformatieplan sociaal domein Regio HvB
Bijlage 3: Adviesnota Transformatiesturing
Bijlage 4: Rapport Transformatiesturing SD Regio HvB (bijlage 3 en 4 vormen samen de bestuurlijke opdracht en bijbehorend advies met betrekking tot de gewenste regionale transformatiesturing. Dit proces is voorafgegaan aan de totstandkoming van het Transformatieplan)

Reactie op advies 1:
U vraagt om een duidelijke formulering van knelpunten en een realistische aanpak binnen bestaande structuren. We onderschrijven het belang van een heldere probleemanalyse. De beschreven knelpunten in het transformatieplan zijn gebaseerd op het advies van Hiemstra en de Vries. Dit advies is als bijlage toegevoegd aan het transformatieplan. Input voor dit advies is opgehaald onder andere bij de regiogemeenten zelf en dus ook bij Oisterwijk. Om die reden zien we nu geen aanleiding om opnieuw knelpunten te formuleren ten aanzien van de regionale samenwerking.
U pleit voor een realistische prioritering binnen de bestaande structuren. Binnen de bestaande structuren is er op allerlei vlakken al sprake van samenwerking in de regio met inzet van capaciteit, tijd en geld. Zoals beschreven lopen we tegen een aantal knelpunten aan waaronder een prioritering. Wij zijn van mening dat het transformatieteam juist kansen biedt op dat terrein. Tegelijkertijd herkennen we in uw advies dat een meer concrete aanpak noodzakelijk is om daadwerkelijk verschil te kunnen maken. Daarom zullen wij het verdere proces nauwlettend volgen en waar nodig bijsturen.

Reactie op advies 2:
U benadrukt het belang van borging van verantwoordelijkheid en invloed van de gemeenteraad. In de gezamenlijke reactie vanuit de Regio Hart van Brabant wordt een uitgebreide toelichting gegeven op de betrokkenheid en bevoegdheid van raad en college wat betreft regionale samenwerking.
Wij zijn van mening dat het transformatieplan duidelijker had kunnen beschrijven dat er geen sprake is van beleidsvorming die inwoners direct raakt. En enkel gaat over de regionale samenwerkingsstructuur. We gaan ervan uit dat met deze toelichting voldoende helder is dat de rol van raad en college niet verandert.

Reactie op advies 3:
U adviseert de inkoop Jeugdzorg 2027 te behandelen als hoog risicoproject. Daarmee zijn we het met u eens. Ook in de reactie vanuit de Regio Hart van Brabant wordt u daarin gesteund. Dit traject krijgt daarom prioriteit en wordt door de Regio Hart van Brabant zorgvuldig voorbereid. We werken aan een planning die voorkomt dat het proces onder tijdsdruk komt te staan, zoals in 2022 gebeurde. De adviesraden worden betrokken bij dit proces en we zullen u actief informeren over de voortgang, de momenten van besluitvorming en de wijze waarop uw advies kan worden ingebracht. Het doel blijft dat jeugdige inwoners adequaat geholpen worden en dat financiële risico’s zoveel mogelijk worden beperkt.

Conclusie
Wij waarderen uw uitgebreide en zorgvuldige advies ten aanzien van het transformatieplan. Dit plan is het begin van een traject met als doel de regionale samenwerking te verbeteren. We zijn het met u eens dat het plan onvoldoende helder was over de rol, taken en verantwoordelijkheid van het transformatieteam van de Regio Hart van Brabant. De Regio hart van Brabant biedt aan om daarover in gesprek te blijven en het college sluit zich daar graag bij aan. We kijken uit naar een voortzetting van de samenwerking en waarderen de betrokken inzet van de adviesraad voor het welzijn van onze inwoners.
Met vriendelijke groet,
het college

Judith Koppers-van der Krabben a.i. Hans Janssen
Gemeentesecretaris Burgemeester

Door Regio Hart van Brabant