Betreft: ontwikkelingen binnen het sociaal domein
Geachte formateur, geachte formerende partijen,
De Adviesraad Sociaal Domein Oisterwijk (ASD) is bij gemeentelijke verordening ingesteld om het college van burgemeester en wethouders gevraagd en ongevraagd te adviseren over beleid binnen het sociaal domein. Dat omvat onder meer de Wmo, jeugdzorg, bestaanszekerheid, participatie en sociale basisstructuur.
U gaat een nieuw een nieuw collegeakkoord voor de komende vier jaar opstellen en een nieuw college van B&W formeren. Met het oog daarop wil de ASD een aantal belangrijke ontwikkelingen in het sociaal domein onder uw aandacht brengen. Deze zullen in de komende jaren op uw pad komen en daarom adviseren wij u hiermee rekening te houden bij het opstellen van een nieuw collegeprogramma. We sluiten hierbij aan bij de oproep die we in augustus 2025 hebben gedaan aan alle politieke partijen in relatie tot hun verkiezingsprogramma.
1. Demografische ontwikkelingen
De samenleving verandert in hoog tempo. Het aantal inwoners groeit door natuurlijke aanwas, migratie en omdat mensen gemiddeld langer leven. In relatie hiermee neemt de vraag naar zorg in gelijke mate toe. Deze ontwikkeling is ook van toepassing op de bevolking in onze gemeente.
Tegelijkertijd is er sprake van ontgroening, ook op de arbeidsmarkt. Het aantal mensen dat in de zorg werkt is daarom onvoldoende om de vraag naar zorg te beantwoorden. De komende jaren zal het verschil tussen vraag en aanbod op de arbeidsmarkt alleen maar groter worden en zullen de kosten stijgen.
Ten gevolge van dit ‘zorginfarct’ zal het aanbod van zorg en hulp naar verwachting kleiner worden. en zullen burgers meer zelfredzaam moeten worden. Dat klinkt negatief, maar dat hoeft niet zo uit te pakken. Zo blijkt uit landelijke experimenten dat de kwaliteit van leven stijgt bij toenemende zelfredzaamheid en samenredzaamheid. Het is naar ons oordeel daarom belangrijk dat gemeente Oisterwijk voorwaarden creëert waardoor inwoners die verantwoordelijkheid kunnen nemen. Het stimuleren van actieve buurten, buurtopbouwwerk, ondersteunen van vrijwilligerswerk en mantelzorg, het creëren van ontmoetingsplekken et cetera zijn essentieel om de kwaliteit van leven te borgen en de kosten van zorg betaalbaar te houden.
In relatie hiermee zijn voor de komende raadsperiode de volgende vragen van belang. Wilt u de lokale wet- en regelgeving aanpassen en investeren in een meer evenwichtige samenlevingsopbouw in wijken en de buurten? Wilt u vrijwilligerswerk stimuleren zodat verenigingen en instellingen hun goede werk kunnen blijven doen? Wilt u investeren in de uitbreiding van ondersteuning van mantelzorg als voorwaarde voor haalbare zorg?
2. Jeugd en jeugdhulp
Gelukkig gaat het met veel jongeren goed. Maar helaas gaat het met een toenemend aantal minder goed. De afgelopen jaren is de vraag naar jeugdzorg landelijk gestegen van 8,5% in 2015 naar ruim 14% in 2025. Micha de Winter (emeritus-hoogleraar pedagogiek) geeft hiervoor de volgende verklaringen:
• De samenleving geeft meer prikkels en verleidingen voor jongeren.
• Door complexere problemen en verbeterde diagnostiek is er meer behoefte aan professionele expertise.
• We vergroten diagnoses en problemen uit; we zijn steeds beter in het duiden van wat niet goed gaat.
• Jongeren lijken steeds minder terecht te kunnen in de directe sociale omgeving zoals familie, leraren, trainers.
• Succesverhalen op sociale media leiden tot overspannen idealen.
Op grond van de inhoud van de zorgvraag en om de kosten beheersbaar te houden is het versterken van preventie en directe begeleiding van jongeren in buurten en op scholen nodig. Versterken van leerlingbegeleiding, (school-)maatschappelijk werk, opvoedingsondersteuning, normalisering, buurtgezinnen en preventie zijn dringend noodzakelijk om de opvoedingskwaliteit te verbeteren, om exclusie van jeugd te voorkomen en de kosten te beheersen.
Voor de komende raadsperiode is dan ook de vraag of u middelen wilt reserveren voor preventie en directe begeleiding van ouders en jongeren om zeer dure tweedelijns jeugdzorg te beperken. Denk daarbij ook aan begeleiding van echtparen met relatieproblemen waardoor kinderen problemen krijgen. Dit soort investeringen zal naar verwachting meer dan gecompenseerd worden door lagere kosten voor jeugdhulp.
3. Woningmarkt
De wachttijden voor sociale huurwoningen zijn lang, de huren in de vrije sector zijn hoog en koopwoningen zijn voor starters niet te betalen. Jeugdigen wonen noodgedwongen langer bij hun ouders. De doorstroming vanuit het AZC stokt. Veel ouderen zoeken tevergeefs naar een levensloopbestendige woning en het aantal eenpersoonshuishoudens groeit. Een passend antwoord op deze situatie is tot heden niet gevonden.
Sterke sturing op sociale en kleinschalige woningbouw en versoepeling van regelgeving en taaie bureaucratische procedures is noodzakelijk. Dit vraagt om politieke moed tegenover ‘het geweld’ van de bouwmarkt. Voor de komende raadsperiode is de vraag of u bereid bent om deze handschoen op te pakken.
4. Stel de inwoner centraal
Veel inwoners hebben niet het gevoel dat de (lokale) overheid zich bekommert om hun problemen. Het vertrouwen van de inwoners in de overheid neemt af. De gemeente Oisterwijk heeft mooie stappen gezet om dat vertrouwen te herstellen. In alle kernen zijn projecten uitgevoerd waarbij bewoners kunnen aangeven wat zij belangrijk vinden voor de ontwikkeling van hun kern. Dat zijn belangrijke eerste stappen, maar in een aantal gemeenten, ook in de regio, zijn verdergaande initiatieven genomen.
Denk hierbij aan het instellen van een burgerberaad, het uitvoeren van projecten zoals ‘van ik naar wij’ en het mogelijk maken om buurtinitiatieven te verwezenlijken. Ook dit vraagt om politieke moed. Bent u bereid hieraan in de komende raadsperiode uitvoering te geven?
5. Tot slot
De ASD heeft niet de pretentie met het bovenstaande een volledig en alomvattend beeld te schetsen van de te verwachten ontwikkelingen in het Sociaal Domein. Onze intentie is vooral u mee te nemen in een aantal ontwikkelingen en u te inspireren tot het maken van bestuurlijke keuzes over deze vraagstukken in het nieuwe collegeakkoord. Dat geeft inwoners inzicht in de vraag hoe het nieuwe gemeentebestuur denkt over voor hen belangrijke zaken en kan bijdragen aan vergroting van vertrouwen van inwoners in het gemeentebestuur.
Als u vragen en/of opmerkingen hebt n.a.v. deze brief, dan gaan wij daarover graag met u in gesprek. U kunt daarvoor contact met ons opnemen via secretariaat@asd-oisterwijk.nl
Met vriendelijke groet,
Namens de Adviesraad Sociaal Domein Oisterwijk,
Jos de Kort, voorzitter
Hans Pijnenburg, secretaris